Trong đề xuất ngân sách mới, ông Trump đề nghị cắt giảm sâu các khoản viện trợ, y tế và giáo dục để tăng đầu tư quốc phòng và an ninh biên giới.
Chính quyền Tổng thống Trump muốn giảm ngân sách giáo dục và tăng chi tiêu quốc phòng. Ảnh minh họa Reuters.
Tổng thống Donald Trump vừa trình Quốc hội Mỹ bản đề xuất ngân sách mới với quy mô cắt giảm chi tiêu công lên tới 163 tỷ USD. Động thái này nhằm tái cơ cấu lại nguồn lực tài khóa, tập trung vào tăng cường ngân sách quốc phòng, siết chặt nhập cư và cắt bỏ những chương trình mà ông gọi là “lãng phí” và “cấp tiến cực đoan”.
Theo nội dung đề xuất, ông Trump kêu gọi giảm 22,6% chi tiêu ngoài quốc phòng, mức thấp nhất kể từ năm 2017. Các khoản chi bị cắt giảm đáng kể gồm có viện trợ nước ngoài, ngân sách y tế công, giáo dục liên bang và các chương trình năng lượng tái tạo. Đồng thời, ngân sách quốc phòng được đề xuất tăng thêm 13% và Bộ An ninh Nội địa sẽ được phân bổ thêm 65% nhằm tăng cường năng lực kiểm soát biên giới và xử lý nhập cư trái phép – trọng tâm xuyên suốt trong chiến dịch tái tranh cử của ông.
Một phần quan trọng trong đề xuất là kế hoạch cắt giảm khoảng 49 tỷ USD từ ngân sách viện trợ quốc tế, kèm theo đề xuất giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID). Cơ quan này vốn đã bị thu hẹp quy mô hoạt động trong thời gian qua, theo chỉ đạo của một đơn vị mới được thành lập có tên gọi “Bộ Hiệu Quả Chính Phủ” (Department of Government Efficiency – DOGE). DOGE đóng vai trò thiết kế và giám sát các biện pháp cắt giảm chi tiêu được Tổng thống hậu thuẫn.
TS. Maya MacGuineas – Chủ tịch Ủy ban Ngân sách có Trách nhiệm (CRFB) – nhận định:
“Việc cắt giảm chi tiêu công quy mô lớn như vậy có thể tạo ra hiệu ứng kép: vừa hạn chế thâm hụt ngân sách, vừa ảnh hưởng đáng kể đến những chương trình xã hội thiết yếu, vốn hỗ trợ tầng lớp thu nhập thấp và trung lưu. Dù mục tiêu hiệu quả tài chính là cần thiết, nhưng cách thức tiếp cận cực đoan như vậy sẽ vấp phải sự phản kháng mạnh từ Quốc hội.”
Đề xuất ngân sách của ông Trump đã làm dấy lên tranh cãi dữ dội trong nội bộ Quốc hội. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, một đồng minh thân cận của Tổng thống, mô tả kế hoạch này là một “hướng đi táo bạo” nhằm khôi phục kỷ luật tài khóa cho chính phủ liên bang. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Thượng nghị sĩ Susan Collins – Chủ tịch Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện – tỏ ra thận trọng và cho biết bà “có nhiều lo ngại nghiêm trọng” về một số điều khoản, đặc biệt liên quan đến y tế và giáo dục.
Theo bản kế hoạch, các khoản chi tiêu bắt buộc như an sinh xã hội, chương trình Medicare (bảo hiểm y tế cho người cao tuổi) và tiền lãi nợ quốc gia sẽ không bị ảnh hưởng vì đây là các mục chi cố định không thuộc thẩm quyền điều chỉnh hàng năm của Quốc hội.
Về lĩnh vực năng lượng, ông Trump tiếp tục thể hiện lập trường phản đối “nghị trình khí hậu toàn cầu” bằng cách đề xuất cắt bỏ đáng kể các khoản hỗ trợ dành cho phát triển năng lượng tái tạo và xe điện – những ngành được chính quyền tiền nhiệm khuyến khích mạnh mẽ.
Một điểm nhấn đáng chú ý khác là kế hoạch cắt giảm ngân sách của các cơ quan như NIH (Viện Y tế Quốc gia), IRS (Sở Thuế vụ) và FEMA (Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang). Ông Trump cáo buộc các đơn vị này đã bị “vũ khí hóa cho mục đích chính trị” và cần được kiểm soát tài chính nghiêm ngặt hơn.
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, ông Chuck Schumer, lên tiếng chỉ trích gay gắt bản ngân sách:
“Đây là một kế hoạch vô cảm – cắt giảm các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục để bảo vệ ưu đãi thuế cho giới tỷ phú và tập đoàn lớn. Đảng Dân chủ sẽ không để bản đề xuất này thành luật.”
Với thế đa số mong manh tại cả Thượng viện và Hạ viện, khả năng để đề xuất này được thông qua đầy đủ là không cao. Tuy nhiên, đây vẫn là một bước đi có tính chất định hướng rõ ràng trong chiến dịch tranh cử năm 2025 của ông Trump, thể hiện cam kết tiếp tục “thu nhỏ chính phủ” và tái cấu trúc lại ngân sách liên bang theo hướng ưu tiên quốc phòng, an ninh biên giới và kiểm soát nhập cư.
