Trump tuyên bố sẽ tước quy chế miễn thuế của Harvard, gây lo ngại về cắt giảm hỗ trợ sinh viên và nghiên cứu y khoa trong bối cảnh tranh cãi bài Do Thái.
Tổng thống Trump trong cuộc họp Nội các tại Nhà Trắng vào thứ Tư.Andrew Harnik / Hình ảnh Getty
Trong một động thái gây tranh cãi mạnh mẽ trên chính trường Mỹ, cựu Tổng thống Donald Trump vừa tuyên bố sẽ thu hồi quy chế miễn thuế của Đại học Harvard, trường đại học danh tiếng thuộc nhóm Ivy League. Đây là bước leo thang mới nhất trong căng thẳng giữa chính quyền Trump và giới học thuật, đặc biệt là những cơ sở giáo dục bị cáo buộc không hành động đủ mạnh để chống lại chủ nghĩa bài Do Thái trong khuôn viên trường.
Tuyên bố được ông Trump đưa ra trên mạng xã hội Truth Social với nội dung dứt khoát: “Chúng tôi sẽ tước bỏ Quy chế miễn thuế của Harvard. Đó là điều họ đáng phải nhận!” Phát biểu này đến chỉ vài ngày sau khi Đại học Harvard chính thức khởi kiện chính quyền liên bang vì quyết định đóng băng khoản tài trợ trị giá hơn 2,2 tỷ USD dành cho trường (Theo dữ liệu cập nhật tháng 5/2025). Theo đơn kiện, Harvard cho rằng chính quyền đã vi phạm Tu chính án thứ nhất và nhiều quy định khác khi áp dụng hành động mang tính trả đũa chính trị.
Trước đó, ông Trump từng gợi ý rằng các tổ chức như Harvard – nếu tiếp tục “thúc đẩy các chương trình mang tính chính trị, tư tưởng và khủng bố” – không xứng đáng được giữ quy chế miễn thuế. Trong bài đăng trên Truth Social tháng trước, ông đặt câu hỏi liệu những tổ chức như vậy có nên bị đánh thuế như các thực thể chính trị hay không, đồng thời nhấn mạnh rằng “quy chế miễn thuế chỉ dành cho những ai phục vụ LỢI ÍCH CÔNG CỘNG”.
Phản ứng trước lời đe dọa, người phát ngôn của Harvard – ông Jason Newton – đã chỉ trích động thái của ông Trump là “không có cơ sở pháp lý” và “đe dọa nghiêm trọng đến sứ mệnh giáo dục của trường”. Ông nhấn mạnh rằng quy chế miễn thuế giúp tăng cường khả năng cấp học bổng cho sinh viên, tài trợ cho nghiên cứu y học cứu người và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Việc hủy bỏ đặc quyền này, theo ông Newton, sẽ dẫn đến việc giảm mạnh nguồn hỗ trợ tài chính, buộc Harvard từ bỏ các chương trình nghiên cứu y khoa quan trọng và làm giảm sức cạnh tranh sáng tạo của Mỹ trong lĩnh vực giáo dục đại học.
Trong đơn kiện gửi tòa án liên bang, Harvard yêu cầu tuyên bố hành động đóng băng tài trợ là vi hiến và yêu cầu chính phủ khôi phục lại nguồn vốn. Nhà trường cũng nhấn mạnh rằng họ đã có những nỗ lực cụ thể để giải quyết các vấn đề liên quan đến chủ nghĩa bài Do Thái sau sự kiện Hamas tấn công Israel ngày 7/10/2023 – một trong những mốc dẫn đến sự gia tăng căng thẳng xã hội và chính trị tại các trường đại học Mỹ.
Hiệu trưởng Harvard – ông Alan Garber – khẳng định trong buổi phỏng vấn với NBC News rằng các dự án nghiên cứu do liên bang tài trợ không liên quan gì đến vấn đề bài Do Thái, và việc gắn hai vấn đề này với nhau sẽ gây tổn hại đến mục tiêu khoa học. Ông cho rằng nỗ lực chống lại chủ nghĩa bài Do Thái “không thể được thúc đẩy bằng việc cắt tài trợ nghiên cứu khoa học”.
Theo quy định của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), các tổ chức phi lợi nhuận thuộc diện 501(c)(3) – bao gồm hầu hết các trường đại học – bị cấm tham gia các hoạt động chính trị nhất định. Vi phạm quy định có thể dẫn đến việc bị rút quy chế miễn thuế hoặc bị áp các loại thuế tiêu thụ đặc biệt. Tuy nhiên, đến nay chưa có dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy Harvard đã vi phạm quy định này một cách chính thức.
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện – ông Chuck Schumer – cùng nhiều Thượng nghị sĩ khác đã gửi thư lên quyền tổng thanh tra Bộ Tài chính, yêu cầu điều tra xem liệu hành động của Tổng thống có nhằm mục đích trả đũa chính trị đối với Harvard hay không. Trong thư, họ khẳng định: “Nếu IRS thực hiện chỉ đạo của Tổng thống nhằm vào các tổ chức miễn thuế vì lý do chính trị, đó là hành vi vi hiến và không thể chấp nhận”.
Tình hình hiện tại không chỉ đặt Harvard vào thế đối đầu với chính quyền mà còn đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới giữa chính sách thuế và tự do học thuật. Việc sử dụng quy chế miễn thuế như một công cụ chính trị, nếu được xác nhận, có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm đối với toàn bộ hệ thống giáo dục đại học và nghiên cứu tại Mỹ – nơi mà sự độc lập học thuật vốn luôn được xem là nền tảng cho đổi mới và phát triển lâu dài.
