Dự thảo luật Thanh tra (sửa đổi) đề xuất bỏ 12 thanh tra bộ, 53 thanh tra chuyên ngành và gần 1.700 thanh tra địa phương, giảm hơn 40% thủ tục hành chính.
Dự luật Thanh tra (sửa đổi) bỏ hoàn toàn thanh tra chuyên ngành. ẢNH: GIA HÂN
Trong phiên trình bày trước Quốc hội sáng 8.5, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong đã thay mặt Thủ tướng Chính phủ đề xuất dự án luật Thanh tra (sửa đổi), trong đó nổi bật là đề xuất loại bỏ toàn bộ các cơ quan thanh tra cấp bộ, tổng cục, cục, thanh tra chuyên ngành cũng như thanh tra cấp sở và huyện trên phạm vi toàn quốc.
Theo dự thảo luật mới, toàn bộ 12 đơn vị thanh tra thuộc các bộ, 5 thanh tra tổng cục, cục trực thuộc bộ, 53 đơn vị thanh tra chuyên ngành, cùng với Thanh tra Bảo hiểm xã hội Việt Nam và gần 1.700 cơ quan thanh tra cấp địa phương (gồm 696 huyện và 1.001 sở) sẽ bị giải thể. Thay vào đó, hoạt động thanh tra sẽ được quy về một đầu mối thống nhất, gồm: Thanh tra Chính phủ, thanh tra cấp tỉnh, cơ quan thanh tra trong quân đội, công an, Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra Cơ yếu và các cơ quan thanh tra được thành lập theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Việc tái cơ cấu hệ thống cơ quan thanh tra được kỳ vọng giúp giảm thiểu sự phân mảnh, chồng chéo và không thống nhất trong thực tiễn hiện nay. Bên cạnh đó, dự thảo cũng lược bỏ 54 điều quy định liên quan đến các cấp thanh tra bị giải thể, góp phần cắt giảm đáng kể các quy trình hành chính, trong đó có hơn 40% thủ tục trong hoạt động thanh tra như lập và điều chỉnh kế hoạch thanh tra, xử lý chồng chéo trong công việc…
Sau khi tổ chức lại, Thanh tra Chính phủ sẽ đảm nhận nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra bộ, trong khi thanh tra tỉnh tiếp quản chức năng của thanh tra huyện và sở. Đây là một sự phân bổ lại nguồn lực và thẩm quyền nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, đồng thời hạn chế tình trạng trùng lặp, gây khó khăn cho các đối tượng bị thanh tra.
Đáng chú ý, dự luật cũng đề xuất loại bỏ hoàn toàn hình thức “thanh tra chuyên ngành”, qua đó thống nhất quy trình thanh tra theo một khuôn mẫu chung, không còn sự tách biệt giữa thanh tra hành chính và chuyên ngành như trước đây. Mặc dù đề xuất này nhận được sự đồng thuận cao trong Ủy ban Pháp luật – Tư pháp của Quốc hội, nhưng vẫn có ý kiến lo ngại về tính khả thi và sự phù hợp khi áp dụng cùng một thủ tục cho hai loại hình thanh tra có tính chất rất khác biệt.
“Việc hợp nhất thủ tục cho cả hai loại hình thanh tra đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hướng dẫn cụ thể từ Chính phủ để tránh phát sinh bất cập khi thực thi”, ông Hoàng Thanh Tùng – Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật – Tư pháp nhấn mạnh.
Ngoài ra, ông Tùng cũng lưu ý về khả năng phát sinh tình trạng chồng chéo giữa hoạt động thanh tra mới và hoạt động kiểm tra chuyên ngành – một lĩnh vực vẫn tiếp tục được các bộ, ngành thực hiện. Trong bối cảnh các hoạt động kiểm tra chuyên ngành có xu hướng tăng cường, việc thiếu phân định rõ ràng có thể gây ra sự rối rắm trong quản lý nhà nước cũng như gây áp lực không đáng có lên các đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân là đối tượng thanh – kiểm tra.
Từ đó, ông Tùng kiến nghị Chính phủ cần bổ sung quy định xử lý xung đột giữa các hoạt động thanh tra – kiểm tra, cũng như với chức năng giám sát của các cơ quan dân cử, nhằm bảo đảm sự đồng bộ và hiệu quả trong công tác kiểm tra, giám sát hành chính.
