Liên cầu khuẩn nhóm A đang lây lan nhanh tại Mỹ với hàng ngàn ca tử vong mỗi năm. Chuyên gia cảnh báo nguy cơ đại dịch và kêu gọi phát triển vắc-xin.
Các bác sĩ cảnh báo rằng vi khuẩn Streptococcus nhóm A đang gia tăng trên toàn thế giới. (iStock)
Năm năm sau đại dịch COVID-19 khiến thế giới lao đao, giới khoa học đang theo dõi sát một mối đe dọa vi khuẩn học khác – liên cầu khuẩn nhóm A. Loại vi khuẩn này, vốn quen thuộc và từng bị coi nhẹ, đang trở lại với biến thể nguy hiểm hơn, gây ra hàng nghìn ca tử vong mỗi năm tại Mỹ và có thể bùng phát thành một đại dịch mới nếu không có biện pháp phòng ngừa kịp thời.
Theo tiến sĩ Joshua Osowicki – trưởng nhóm nghiên cứu tại Viện nghiên cứu trẻ em Murdoch (Melbourne, Úc) – liên cầu khuẩn nhóm A hiện đang cư trú ở cổ họng và amidan của khoảng 20% trẻ em tại Mỹ. Tuy nhiên, biến thể xâm lấn của vi khuẩn này – có thể gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm phổi và các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng – đang có chiều hướng gia tăng tại nhiều bang của Mỹ, đặc biệt ở các khu vực thiếu điều kiện chăm sóc y tế đầy đủ.
“Theo nhiều góc độ, đây chính là một đại dịch có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Vi khuẩn nhóm A thực sự gây tổn thương nghiêm trọng, đe dọa tính mạng trước khi bệnh nhân được dùng thuốc kháng sinh.”
— Tiến sĩ Joshua Osowicki, Viện nghiên cứu trẻ em Murdoch (Úc)
“Chúng tôi đang phát triển một loại vắc-xin mà thế giới mong muốn, được thế giới chấp nhận, và sẽ giúp ích cho con em chúng ta.”
— Tiến sĩ Joshua Osowicki, chuyên gia hàng đầu về vi khuẩn học và miễn dịch học
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), từ năm 2013 đến 2022, số ca mắc liên cầu khuẩn nhóm A xâm lấn đã tăng gấp đôi tại ít nhất 10 tiểu bang, ảnh hưởng tới hơn 35 triệu người Mỹ, gây ra khoảng 21.000 ca bệnh và gần 2.000 ca tử vong mỗi năm. Đặc biệt, tỷ lệ tử vong ở người cao tuổi (trên 65 tuổi) có thể lên tới 25% nếu mắc phải biến thể nghiêm trọng.
Mặc dù loại vi khuẩn này vẫn còn nhạy với penicillin – một trong những loại kháng sinh được sử dụng từ năm 1941 – song trở ngại lớn nhất là khả năng chẩn đoán sớm. Do vi khuẩn có thể “ẩn mình” trong giai đoạn đầu, nhiều bệnh nhân chỉ được điều trị khi đã chuyển sang giai đoạn biến chứng nguy hiểm, cần chăm sóc đặc biệt hoặc phẫu thuật khẩn cấp.
Phiên bản xâm lấn đe dọa tính mạng của liên cầu khuẩn nhóm A có thể bao gồm nhiễm trùng da sâu, nhiễm trùng huyết, viêm màng não và viêm phổi gây tử vong. (iStock)
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng biến thể xâm lấn này không chỉ đe dọa tính mạng mà còn gây gánh nặng tài chính lên hệ thống y tế, đặc biệt khi bệnh nhân phải trải qua nhiều đợt điều trị kéo dài. Đây là lý do các nhà khoa học kêu gọi đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu vắc-xin để phòng bệnh một cách chủ động.
Hiện tại, vẫn chưa có loại vắc-xin nào được phê duyệt để phòng ngừa liên cầu khuẩn nhóm A. Tuy nhiên, theo Osowicki, có khoảng 10 ứng viên vắc-xin đang được phát triển ở nhiều giai đoạn khác nhau – từ tiền lâm sàng (chưa thử nghiệm trên người) đến các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1. Nền tảng công nghệ của các vắc-xin này rất đa dạng: từ protein tái tổ hợp giống Shingrix, đến công nghệ mRNA như Novavax.
Đáng chú ý, nhóm của tiến sĩ Osowicki đang thực hiện các thử nghiệm “thách thức trên người”, trong đó những tình nguyện viên khỏe mạnh được đưa vi khuẩn vào amidan trong môi trường nội trú nghiêm ngặt để đánh giá phản ứng miễn dịch và hiệu quả bảo vệ của vắc-xin. Đây được xem là bước đột phá trong nỗ lực phát triển nền tảng đánh giá vắc-xin hiệu quả và an toàn cho cộng đồng toàn cầu.
Dù vậy, ông cũng bày tỏ lo ngại rằng thái độ hoài nghi vắc-xin, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, có thể cản trở quá trình triển khai tiêm chủng rộng rãi nếu một loại vắc-xin liên cầu khuẩn nhóm A được phê duyệt trong tương lai.
Mục tiêu cuối cùng, theo nhóm nghiên cứu Murdoch, là sản xuất một loại vắc-xin không chỉ hiệu quả mà còn được cộng đồng quốc tế công nhận và chấp nhận rộng rãi, giúp bảo vệ hàng triệu trẻ em và người lớn trước một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng đang ngày càng rõ rệt.
