Sau thỏa thuận ngừng áp thuế với Mỹ, Bắc Kinh được cho là thắng lợi chiến lược tạm thời nhưng vẫn chuẩn bị cho khả năng cạnh tranh dài hạn trong thương mại và công nghệ.
Sau khi đạt được thỏa thuận ngừng leo thang thuế quan với Hoa Kỳ vào ngày 12/5 tại Geneva, Bắc Kinh được giới chuyên gia trong nước ca ngợi đã giành được một “chiến thắng” chiến lược tạm thời. Tuy nhiên, Trung Quốc đang thận trọng bước vào giai đoạn tiếp theo với tâm thế không ảo tưởng, chuẩn bị cho một cuộc đối đầu dài hạn và dai dẳng với Washington.
Theo phân tích của chuyên gia địa chính trị Brian Wong (Đại học Hong Kong), Bắc Kinh cảm thấy được củng cố trong chiến lược ứng phó với Mỹ, nhưng mục tiêu sâu xa hơn là biến thắng lợi đàm phán tạm thời thành đòn bẩy dài hạn cho kinh tế và vị thế quốc tế. Điều này được thực hiện trong bối cảnh sự nghi kỵ và cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, trải dài từ công nghệ, thương mại đến an ninh toàn cầu.
“Giảm thuế chỉ là bước tạm dừng, nhưng đối đầu chiến lược vẫn tiếp tục,” chuyên gia Wong nhận định.
Dù đồng ý giảm 115 điểm phần trăm thuế quan trong thời hạn 90 ngày, Bắc Kinh tiếp tục chỉ trích Washington, đặc biệt sau khi chính quyền Trump khuyến cáo không sử dụng chip AI của Huawei. Trung Quốc cáo buộc Mỹ “lạm dụng kiểm soát xuất khẩu” và cho rằng vấn đề fentanyl là “chuyện nội bộ của Hoa Kỳ”, bất chấp cơ hội đàm phán giảm thêm thuế nếu hợp tác trong vấn đề này.
Tuyên bố của đài truyền hình quốc gia CCTV khẳng định rằng để đối thoại hiệu quả, Hoa Kỳ “phải chấm dứt bá quyền”, đồng thời nhấn mạnh việc Mỹ cần “sửa chữa hành vi sai trái” trong áp thuế. Đây là cách Bắc Kinh vừa duy trì giọng điệu cứng rắn, vừa cố giữ thế chủ động trong các vòng đàm phán tiếp theo.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc có thể đưa ra một số nhượng bộ chiến lược nhằm duy trì ổn định kinh tế trong nước, bao gồm tăng nhập khẩu từ Mỹ và kiểm soát chặt hơn việc xuất hóa chất tiền chất sản xuất fentanyl.
“Trung Quốc sẵn sàng ‘chịu đau’ để vượt qua cơn bão mang tên Trump, nhưng họ cũng muốn Mỹ hành xử thực tế hơn,” bà Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Stimson Center (Mỹ), bình luận.
Một rủi ro lớn với Trung Quốc là nguy cơ thương mại với Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của họ – bị gián đoạn. Theo ngân hàng Natixis, nếu thương mại hai nước sụt giảm một nửa, tăng trưởng của Trung Quốc có thể giảm 1,6%, tương đương 4–6 triệu việc làm mất đi.
Trong khi đó, Bắc Kinh tiếp tục giữ đòn bẩy quan trọng: kiểm soát đất hiếm – yếu tố sống còn trong sản xuất thiết bị công nghệ cao, quốc phòng và hàng không vũ trụ. Dưới sự lãnh đạo tập trung cao độ của Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc được cho là có khả năng “chịu đựng áp lực kinh tế” tốt hơn so với nền chính trị dân chủ dễ phản ứng như Mỹ, đặc biệt trong năm bầu cử.
Để đối phó với căng thẳng kéo dài, Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược “đa phương hóa” thương mại, mở rộng ảnh hưởng thông qua ngoại giao kinh tế ở Mỹ Latinh, châu Âu và Đông Nam Á. Các hoạt động này không chỉ nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn tạo dựng hình ảnh Trung Quốc như một đối tác kinh tế có trách nhiệm trong thời kỳ bất định toàn cầu.
“Nếu ông Trump tiếp tục cuộc chiến thuế toàn cầu, Trung Quốc sẽ tận dụng điều đó để gia tăng lợi thế chiến lược,” giáo sư Suisheng Zhao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Josef Korbel (Denver) đánh giá.
Với khung thời gian 90 ngày chỉ như một chiếc đồng hồ đếm ngược, kết quả đàm phán kế tiếp sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến cục diện quan hệ Mỹ – Trung. Tuy nhiên, dường như cả hai bên đều đã xác định: dù có đạt được thỏa thuận hay không, một trật tự thương mại mới đang hình thành – nơi việc giảm phụ thuộc lẫn nhau là mục tiêu chung của cả hai cường quốc.
